Moeten we Griekenland blijven steunen, of laten vallen? Betekent doorgaan met geld lenen aan de Grieken, geld in een bodemloze put gooien, of het voorkomen van een kettingreactie aan failliete landen? Iedereen heeft zijn ferme woordje klaar, vooral afgelopen week in de Tweede Kamer, maar ik vraag me af of iedereen wel precies snapt waar het over gaat. Ik hoop van harte van wel, want dan kan iemand het vast ook even aan mij uitleggen.
Je hebt een bedrijf. Zeg, een bakker. Je koopt meel en verkoopt broodjes. Als je dat goed doet heb je aan het eind van de dag genoeg geld om de volgende dag nieuw meel te kopen, je huur te betalen en wat te eten. Alles onder controle. Totdat er een tweede bakker in de straat komt. Zijn broodjes zijn lekkerder, jij verkoopt minder broodjes, en kunt je huur niet meer betalen. Je belt good old Dirk Scheringa, sluit een lening af, en kunt weer even verder. Je klanten blijven echter naar de bakker gaan met de lekkerdere broodjes, dus je inkomsten blijven laag. Ondertussen zijn je kosten juist gestegen, omdat je nu ook rente moet betalen over je lening. Dirk is bang dat je het niet gaat redden en eist zijn geld terug. Jij hebt dat geld niet, en moet dus je winkel verkopen. Dirk heeft zijn geld terug, jij bent failliet. Jammer voor je, had je maar betere broodjes moeten bakken.
Dit snap ik. Dit is wat er met een slecht gemanaged bedrijf gebeurt. Hoe een land in de problemen komt, kan ik ook nog overzien. Dan krijg je je inkomsten uit belastingen en staatsondernemingen, en geef je het uit aan publieke voorzieningen. Hoewel jij degene bent die de regels maakt, kom je toch op de een of andere manier in de problemen, en je moet geld lenen. Je geeft wat staatsobligaties uit, voornamelijk aan buitenlandse banken, en je kunt er weer tegenaan. Vervolgens gebeurt er hetzelfde als met de bakker. Je lasten gaan omhoog, je inkomsten niet: Problemen. Zonder te beseffen dat het afsluiten van een lening je problemen aanzienlijk groter heeft gemaakt dan ze in eerste instantie waren, besluit je nog meer geld te willen lenen. De bank, die wél snapt wat er aan de hand is met je, wil je staatobligaties echter niet meer kopen. Een I O U is namelijk alleen wat waard, als je ook daadwerkelijk kunt terugbetalen.
Dus klop je aan bij je vrienden uit de Europese Unie. Zij hebben zoveel geld, die kunnen vast nog wel wat missen. Dit blijkt nog te kloppen ook. Ze willen de Europese Unie koste wat het kost laten slagen, dus een paar miljard kan er wel af. Ze beloven de bank dat ze garant staan voor je. Je leent méér geld, en op miraculeuze wijze gebeurt er hetzelfde als de eerste keer dat je geld leende: Je ziet je uitgaven verder stijgen en inkomsten wederom gelijk blijven. Damn. Wat nu?
Serieus: wat nu? Kán een land failliet gaan? Het schijnt van wel. Maar wat gebeurt er dan concreet met dat land? De bakker die failliet ging, verkocht zijn winkel. Moet de Griekse overheid dan eilanden gaan verkopen? Is Griekenland dan op een goed moment van de banken? Of van andere EU landen? Moet Griekenland al zijn staatsondernemingen privatiseren? Dan weten we zéker dat ze in de toekomst nooit meer zelf geld gaan genereren. Wordt de Griekse beroepsbevolking als slaaf verkocht totdat de staatsschuld is afbetaald? Het is allemaal onwaarschijnlijk of onwenselijk. De bakker kon gewoon ophouden met bestaan, Griekenland niet. Daar wonen allemaal mensen. Die zijn niet opeens weg. Die moeten op de een of andere manier door. Het probleem van de Grieken is daarmee veel meer het probleem van de banken en landen die geld aan de Grieken hebben geleend.
Vanuit deze logica kan volgens mij maar één ding volgen: Griekenlands geldschieters moeten het verlies verdelen en de geldkraan dicht draaien. Ik weet wel, in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst, maar de kans dat we naar dat geld kunnen fluiten lijkt me vrij groot. Stoppen dus. En niet omdat Griekenland een linkse hobby is, of omdat hullie allemaal stom zijn, maar gewoon omdat het onlogisch is om een verliesmakende unit in leven te houden. Throwing good money at bad money, noemen de Engelsen dat. Verlies pakken en op nul beginnen. Dat gaat vast veel pijn doen, maar doorgaan maakt het probleem alleen maar groter.
Als de overheid alle verliesmakende bakkers in leven zou houden, verdwijnt bij de bakkers de noodzaak van een goede bedrijfsvoering. Of ze nou lekkere broodjes bakken of niet, ze worden toch wel overeind gehouden. Voor liefhebbers van lekkere broodjes lijkt me dat een hele onwenselijke situatie. Door niet bij te springen als iemand het slecht doet, laat je zien dat wie zijn zaakjes niet op orde heeft, pijn moet lijden. Slecht beleid = weinig geld. Goed beleid = veel geld. Dat heet conditioneren, en dat werkt. Maar ja, zoals ik al zei, snap ik het niet meer helemaal. Misschien werkt het met landen wel heel anders dan met bakkers. Wie legt het me uit?
En hoe gaat het dan met de Verenigde Staten???????
Hele goede vraag. Als ik het antwoord had geweten had ik dit verhaal niet geschreven. Ik denk dat Amerika er minstens zo slecht op staat als Griekenland, maar dat ze alleen wat beter kunnen bluffen.
De enige mogelijkheid is m.i. dat de grieken dus meer geld gaan genereren, want er moet afbetaald worden. De bakker moet zorgen dat zijn broodjes weer lekkerder worden en meer gekocht gaan worden. Daarvoor moet de bakker mogelijk wel wat vroeger opstaan en later naar bed, maar met hard werken kun je een hoop bereiken.
Zolang de nationale sport in griekenland – meer nog dan in Nederland, waar het nauwelijks meer mogelijk is – het niet betalen van belastingen is, komt er ook geen geld binnen. Cultuurverandering dus, die niet op populariteit bij de bevolking kan rekenen, maar absoluut onontbeerlijk is. Trouwens een beetje langer werken kan ook geen kwaad. Pensionering met 52 is wel erg vroeg.
Ik lees vandaag niet dat er eilanden verkocht gaan worden (ook een aardig idee overigens), maar wel vliegvelden, havens en staatsbanken. De bakker verkoopt dus een deel van zijn bakkerij. Kan hij geen taartjes meer bakken, maar wel lekkere broodjes.
Goed punt Bert.
Er zijn prognoses dat “onze generatie” (nu twintigers) in goede gezondheid 120 gaat worden*. Als je werkt tot je 52e en je bent begonnen na een studie, dus misschien met 25, werk je dus 27 jaar van de 120. Wie betaalt dan de overige 93 jaar van je leven? Zelfs met 15 jaar extra gaan we het niet redden. *Gelezen in Wetenschapskatern van de NRC een hele tijd geleden, het waren een aantal doctoren die dit voorspelden op basis wetenschappelijke vooruitgang in de bestrijding van ouderdomsziekten, kanker etc
Ik hoor van mijn econoom-huisgenoot dat economie eigenlijk nergens op slaat omdat er niet 1 econoom is die een model kan maken dat een aannemelijke voorspelling kan doen over de economie van de toekomst. Dus misschien heeft niemand echt het antwoord. Ik denk alleen wél dat Griekenland gewoon helemaal geen geld geven niet goed voor ons kan zijn en alleen het gevoel van “eigen-schuld-dikke-bult” oplost.
Ik heb denk ik dezelfde vragen als jij, voornamelijk:
- Wat zou er nou echt gebeuren als ze uit de euro zouden stappen?
- Wat is een failliet land?
Heb je dit artikel gelezen? Ze hebben hebben geloof ik de TIME magazine essay van het jaar gewonnen oid, was echt een super goed artikel. http://www.vanityfair.com/business/features/2010/10/greeks-bearing-bonds-201010
OK, grondig internet-onderzoek gedaan en dit is wat ik begrijp:
Er is geen international law omtrent het faillisement van staten, dus wat er in feite gebeurt is dat ze gewoon hard op zeggen “we kunnen het niet meer betalen”. Dat geeft een aantal mogelijkheden, leert de geschiedenis:
1) Iemand die nog veel geld van ze kreeg valt het land binnen en zegt: “I own your ass now” (=middeleeuwen)
2) er volgt totale chaos en alles, maar dan ook alles, stort in. Dit gebeurde in Argentinie in de jaren ’90, en het leest als het Oude Testament.
3) het IMF geeft geld en past de regels aan omtrent het terugbetalen, dit onder hele strenge regels (gebeurde uiteindelijk toch met Argnetinie geloof ik) zo moet de economie weer opgang komen en wordt het uiteindelijk toch terugbetaald.
Zo bezien lijkt nr3 toch de beste optie, toch? Maar goed, eigenlijk weet ik er nog steeds niks vanaf…. :S
@ Miek: Er is ook nog een scenario 4, hoorde ik op BNR. Dat is wat er nog niet zo lang geleden met IJsland gebeurde. Ze gingen failliet, waardoor hun munt heel snel devalueerde. Klinkt vervelend, maar zorgt er wel voor dat je spullen knetter goedkoop zijn, waardoor je export opeens gaat floreren. Daardoor groeit je economie en gaat het binnen afzienbare tijd opeens zo slecht niet meer. Voorwaarde in het geval van Griekenland is dan uiteraard wel dat ze uit de Euro stappen. En ik heb geen flauw idee wat dat impliceert.
@ Bert: Een deel van de bakkerij verkopen lijkt mij zo op het oog wel voor de hand liggend, maar meer een korte-termijn oplossing dan een lange. Je moet dan uiteindelijk namelijk AL je winst gaan halen met je broodjes, dus dan moeten ze wel heel erg lekker zijn. (om maar in jip en janneke taal te blijven) Vroeger opstaan en langer doorwerken lijken me zeer logische en onontkombare oplossingen. Inderdaad schandalig dat ze dat er nog steeds niet doorheen hebben. In heel Europa zou de pensioenleeftijd m.i. (wellicht met een uitzondering voor de stratenmaker) makkelijk naar 70 moeten.
Ah, ik stem denk ik op 4 dan. Heb daar ook een beetje internet-onderzoek naar gedaan.
Het lijkt er een beetje op dat niemand echt weet hoe je uit de EMU moet stappen en wat er gebeurt. De ING lijkt te denken dat het even lastig zou zijn, maar daarna weer goed zou gaan met Europa en dat het voor Griekenland zwaar zou zijn, maar dat het hen, zoals jij ook zegt, de kans geeft goedkoop te worden waardoor de economie meer aan zou kunnen trekken. Lijkt mij wel leuk: super goedkope vakanties naar Griekenland!
Ze zouden dan zowel uit de EMU als de EU moeten, maar het is misschien idd geen gek idee. Het enige dat zou kunnen gebeuren volgens sommige bronnen, is dat er een run op de euro komt. In dat geval leven we weer in het Oude Testament.