Thuisonderwijs voor extremisten

“Wie de waarheid in pacht heeft, doet graag aan thuisscholing. Het probleem is alleen dat iedereen die denkt de waarheid in pacht te hebben, gek is.”

‘Minister wil thuisonderwijs aan banden leggen’, kopte NU. In de vaste overtuiging een artikel over Amerika te gaan lezen, klikte ik het artikel aan. Tot mijn stomme verbazing was de aangehaalde minister echter niet de Amerikaanse minister van onderwijs Arne Duncan, maar de Nederlandse Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Marja van Bijsterveldt. Het artikel ging over Nederland!

Waar te beginnen met vertellen wat er allemaal mis is met thuisonderwijs? Laat ik beginnen de meest voor de hand liggende vraag te beantwoorden, namelijk: Maar hoe zit dat dan met de leerplicht? Er zijn in de leerplichtwet drie artikelen opgenomen om legaal onder de leerplicht uit te komen:

-       Je leidt een trekkend bestaan (artikel 5a)

-       Er is geen school met jouw levensovertuiging (artikel 5b)

-       Je kind is lichamelijk/geestelijk niet in staat om een school te bezoeken (artikel 5c)

Op artikel 5c valt weinig af te dingen. Ik vind 5a al wat schimmiger. Enerzijds omdat het onderwijs van je kind me juist een zeer goede reden lijkt om je trekkende bestaan op te geven, anderzijds omdat ‘trekkend’ nogal arbitrair is. Als je drie keer verhuist in een jaar, ben je dan trekkend? Of pas boven de tien? En als je steeds maar 100 meter verderop gaat wonen, telt het dan ook? Maar goed, ik zal de rondtrekkende medemens verder met rust laten. Het opvallendst is uiteraard artikel 5b. Bovendien is het volgens de site thuisonderwijs.com veruit de meest voorkomende reden om kinderen niet naar school te sturen. Op dit artikel zal ik mijn verontwaardiging dan ook botvieren.

Het geloof heeft weer eens een uitzonderingspositie gekregen. Ik zou denken dat gelovig zijn misschien wel de beste reden is om juist naar school te moeten (geloof vs wetenschap; alleen om linguïstische reden zou het al niet eens een discussie moeten zijn wie er gelijk heeft). In plaats daarvan geven we gelovige mensen echter de ruimte om hun waanbeelden, zonder tegengeluid, als waarheid aan hun kinderen te presenteren. Thuisscholing is indoctrinatie 2.0.

Ik heb al eens eerder geschreven over hoe ik aankijk tegen religie. Iedereen mag van mij geloven wat hij wil, zolang je die ruimte ook aan je eigen kinderen gunt. Laat ze zelf bepalen wat echt is en wat niet. Je kind niet naar school sturen omdat ze daar niet op jouw perfecte manier tegen de wereld aankijken, is het summum van de arrogantie die iedere religie kenmerkt. Wie de waarheid in pacht heeft, leidt liever zelf zijn kind op dan dat hij dat uitbesteed, die gedachte is op zich niet eens onlogisch. Het probleem is alleen dat iedereen die denkt de waarheid in pacht te hebben, gek is. Zeker als die waarheid gebaseerd is op één bron. Artikel 5b van de leerplichtwet, is koren op de molen van dit soort idioterie. Juist de mensen die er zulke extreme ideeën op nahouden dat er geen school te vinden is waarop deze denkbeelden onderwezen worden, krijgen door het artikel de gelegenheid om hun wereldbeeld ongestoord op hun kinderen te projecteren.

Het probleem begint al eerder dan bij artikel 5b. Het is natuurlijk al waanzinnig dat er op scholen geloofsovertuigingen worden overgebracht. Er bestaan toch ook geen scholen met een politieke kleur? Mijn voorstel is om, in navolging van scheiding van kerk en staat, ook kerk en onderwijs van elkaar te scheiden. Op school leert een kind feiten en vaardigheden. Er is wel godsdienstonderwijs, maar dat is puur informatief. Kinderen leren er, nadrukkelijk vanuit een neutraal oogpunt, welke religies er bestaan, en wat die mensen geloven. Je moet namelijk wel weten hoe de wereld in elkaar zit en waarom de ene helft van de wereld, de andere de kop in wil slaan. Wie per se wil dat zijn kind een religie gaat aanhangen, indoctrineert hem thuis maar.

Door het onderwijs religie-neutraal te maken, los je een hoop problemen op, waaronder het artikel 5b probleem. Dat wordt namelijk overbodig, omdat scholen en levensovertuigingen nu eenmaal niets met elkaar te maken hebben. Het gevolg zal zijn dat kinderen van ouders met radicale ideeën, leren dat er ook iets is buiten het hokje waarin hun ouders hen willen duwen. Daarnaast komen ze in contact met leeftijdsgenoten, waardoor ze sociale vaardigheden ontwikkelen en vriendjes krijgen. Ze krijgen les van mensen die didactisch geschoold zijn, daadwerkelijk weten waar ze het over hebben, en gebruik kunnen maken van doorontwikkelde lesmethodes. In geval van buitenlanders, leren ze en passant Nederlands. Ze zijn kortom dagelijks in een omgeving die erop gericht is om hen te stimuleren en niet om ze af te stompen. En misschien, héél misschien, pikken papa en mama ook nog iets zinnigs op als ze eens een keer buiten hun hokje komen.

59 thoughts on “Thuisonderwijs voor extremisten

  1. Hmm, over hokjes en socialisatie gesproken …
    Als thuisonderwijzers onder elkaar ervaar ik toch heel wat meer respect en openheid als het gaat om de diverse levensovertuigingen (holistisch, humanistisch, uiteenlopende christelijke geloven, joods, moslim, paganistisch, en nog veel meer) dan uit dit artikeltje naar voren komt.
    Sinds we met thuisonderwijs zijn begonnen heb ik massa’s leuke mensen leren kennen van allerlei pluimage, en ook veel geleerd over de diverse ‘pluimages’.

    Maar de regel dat thuisonderwijs vooral kan vanwege levensovertuiging is natuurlijk wel vreemd en discriminerend. Vooral omdat er zoveel andere goede redenen zijn om voor thuisonderwijs te kiezen.

  2. Leuk dat u een mening heeft. Het zou fijn zijn als u eerst eens kennis opdoet en daarna met verstand een mening poneert. De onzin die u nu opschrijft verdient het woord ‘mening’ niet. Het is gebakken lucht.

  3. Op basis van je reactie ga ik ervan uit dat je zelf niet bent thuisonderwezen, dus dat de kennis die je hebt, is gekomen door je scholing, je vorming thuis en wat je verder van de wereld hebt opgepikt. Dan moet ik zeggen dat het geen reclame is voor op school zijn. Jouw beeld van religie is erg negatief, ervan uitgaand dat het uitdraait op een beperkte kijk op de wereld (en deze dwingend op te leggen aan je kinderen). En je gaat zelfs zover dat het (soms?vaak?) uitloopt op “elkaar de kop inslaan”.

    Dat is niet wat ik heb geleerd op school, thuis of in het leven. Ik heb ervoor gekozen om het goede in de mens te zien. Om een open geest te hebben. Waar ik dat dan ook heb opgepikt. Het was volgens mij niet op school, en ook niet thuis (mijn ouders waren niet religieus of spiritueel of uberhaupt erg bezig met de wereld om hen heen, ze focusten met name op hun eigen bedrijf…). Ik denk eigenlijk dat een belangrijke basis van televisie en films komt, waar je duidelijk altijd het verschil tussen goed en kwaad ziet. Ik koos voor goed.

    Dat was mijn keuze en zo leefde ik ook. Ook toen ik mijn vrouw leerde kennen, die zelf wel religieus was opgevoed. En haar levensovertuiging (en die van de religie) paste naadloos bij die van mij, hoewel ze die ook aanvulde. Nu hebben we een gezamenlijke levensovertuiging gevormd door ons samen leven. In het kort gaat het erom om een goed mens te zijn, steeds een beter mens te zijn. De samenleving van waarde te zijn en dienstbaar te zijn aan anderen. Een open geest naar mensen te hebben.

    Dat is onze levensovertuiging. Dat dragen we over op onze kinderen. Dat staat centraal in ons leven en in onze opvoeding.

    Het gegeven dat er geen enkele school is in de wijde omgeving die dit biedt aan haar leerlingen…die bewust hiermee bezig is, die dit als hoogste prioriteit stelt, als DE richting aan de vorming in de dag, dat heeft ons er – met een moeilijk proces – toe doen besluiten om thuisonderwijs te geven. En ik ben heel dankbaar dat dit in Nederland mogelijk is.

    Onze levensovertuiging is juist goed zijn voor iedereen. Juist naar iedereen te luisteren en iedereen te respecteren. Respect, compassie, empathie, eerlijke feedback op je eigen handelen t.o.v anderen. Dat is onze reden om thuis te onderwijzen. Om onze kinderen daarmee te omringen. Dat is niet beperkend, dat is stimulerend. Dat is niet denken in hokjes, zoals jij helaas wel doet.

    En ze hebben vriendjes van allerlei gezindten. Atheisten, agnosten, christenen, moslims, hindoes, you name it. En sommigen zitten op school. Andere kennen ze van voetbal. Uit de buurt. Van de speeltuin. Van gewoon op straat tegenkomen. Of op een feestje. En de vriendjes zijn van allerlei leeftijden. Want mijn kinderen zitten niet de hele dag bij kinderen die even oud zijn.

    School kan helpen je ouders bij te staan in een levensovertuiging die zij als ouders na jaren van ontwikkeling waardevol vinden en richtinggeven voor hun leven als gezin. Maar dat is niet altijd het geval, zoals bij ons. Dan is het fijn om een optie te hebben. Liever zag ik dat de hele samenleving een dergelijke (maar hoeft natuurlijk niet exact dezelfde) open en warme filosofie had, dan had je dat ook in alle scholen gezien. En nu ook van jou gehoord…

    • Gerald,

      Vooropgesteld; ik heb niet per definitie iets tegen religie. Ik ben even zo vrij om mijzelf te quoten: ‘Iedereen mag van mij geloven wat hij wil, zolang je die ruimte ook aan je eigen kinderen gunt. Laat ze zelf bepalen wat echt is en wat niet.’

      That’s all. Het probleem is echter dat ouders hun kinderen die keus vaak niet laten, en hen al vroeg een stempel opdrukken (denk aan dopen, besnijden of gewoon het presenteren als de Bijbel/Koran/welkboekdanook als bron van alle waarheid). Als kind van streng gelovige ouders is het erg lastig thuiskomen met de boodschap dat je vandaag eens een ander geloof gaat proberen. Dat is waar ik tegen ageer. (En ja: er is door de jaren heen links en rechts wel eens een kop ingeslagen omwille van religie.)

      Terug naar het onderwerp: Thuisscholing. Los van het feit dat ik het goed van je vind dat je vredelievend in het leven staat, vind ik het extreem raar dat je daarmee onder de leerplicht uitkomt. Suggereren dat er geen school is die aansluit op jouw overtuiging, is namelijk suggereren dat alle scholen leren dat ‘respect, compassie, empathie, eerlijke feedback op je eigen handelen t.o.v anderen’ slecht zou zijn. En dat lijkt me niet het geval. Het feit dat ze niet elke ochtend beginnen te zeggen dat je vredelievend moet zijn, wil toch niet zeggen dat ze jouw waarden niet onderschrijven?

      • Mee eens bou. Daar komt nog bij Gerald: jij bent zo te horen opgegroeid tot een redelijk weldenkend mens. Waarom gun je dat je kinderen niet? waarom denk je dat je kinderen niet ook zelf door shcade en schande wijs kunnen worden en de keuze voor ‘goed’ kunnen maken?

        Er zitten namelijk volgens mij nog meer nadelen aan kinderen thuis houden van school. Jij probeert dit al te ondervangen door te zeggen dat ze vriendjes hebben maar daarmee ben je er natuurlijk nog lang niet. School is sociale interactie, voor jezelf opkomen in moeilijke situaties, spreekbeurten geven, samenwerken aan projectjes en nog veel meer. Volgens mij onthoud jij je kinderen dus van veel meer dan alleen een neutrale opvoeding.

        • Net zoals een goede indiaan zijn kind zou meenemen in het veld, om hem wegwijs te maken in zijn wereld, wat eetbaar is en wat niet, hoe op welk dier te jagen, kortom alles wat in zijn wereld van belang is voor het overleven, doet een betrokken ouder hetzelfde met zijn kind(eren) hier en nu. Overigens is de aangewezen plaats voor elke sociale training en vorming binnen het gezin.

        • Hoewel veel mensen daar zorgen over hebben, blijkt steeds weer in de praktijk en uit diverse onderzoeken dat thuisonderwijskinderen zich in sociaal opzicht prima ontwikkelen.

          En een neutrale opvoeding: volgens mij bestaat dat niet. En als het wel zou bestaan lijkt het mij niet gezond. Een kind heeft een bepaald referentiekader nodig van normen en waarden, van een wereldbeeld enz. Jonge kinderen richten zich hierin naar de ouders, naarmate kinderen groter worden ontwikkelen ze meer hun eigen denkkader daarin. Maar ik denk dat de normen en waarden die je als ouders meegeeft essentieel zijn voor je kind om de basis daarvoor te maken.

      • Ik weet niet of je het door hebt, maar je verkondigt hier niets anders dan jouw eigen wereldbeeld. Jouw perceptie van de realiteit lijkt te zijn dat er geen boek is dat de waarheid vertelt.
        Echter, iemand wel van iets dergelijks overtuigd is, zal je vertellen dat jij blind bent, of droomt, of gewoon dat je ernaast zit. En als die persoon een boek heeft dat lezer ofwel gelovige inlicht omtrent het belang en de noodzaak van het inprenten van de genoemde waarheden bij hun eigen kinderen, opdat het goed met ze zal gaan in hun leven, dan zou het voor hem misdadig zijn om zijn kinderen daarin niet op te leiden.

        Jouw opvatting leest als volgt: Er is geen absolute waarheid.

        Gewoon omdat jij niet gelooft in het overwicht van de een of andere leerstelling (behalve die van jouzelf). En die opvatting staat tegenover die van enkele grote religies, die beweren dat hun doctrine de waarheid is. Dit is een filosofische discussie, waarbij iedereen het recht heeft zijn eigen overtuiging te volgen en die zelfs door te geven aan zijn kinderen.

        Zodra jij jouw opvattingen probeert op te leggen aan anderen plaats jij jouw mening of eigenlijk gewoon datgene wat jij gelooft accuraat te zijn, boven de overtuiging van die anderen. Zou daar dwang mee gepaard gaan, dan zou je schuldig zijn aan een ernstige overtreding van de grenzen van de persoonlijke levenssfeer, het schenden van het absolute recht om te denken wat je wilt en je leven ernaar in te richten.

        Dit alles moet los beschouwd worden van het onderwerp thuisonderwijs, dat in essentie strikt behandeld moet worden in het kader van pedagogische en sociale validiteit.

        • Hey Altijdvrijheid,

          Een paar opmerkingen:

          1) “je verkondigt hier niets anders dan jouw eigen wereldbeeld”
          Blog:
          –noun; A web site containing the writer’s or group of writers’ own experiences, observations, opinions, etc.
          Wereldschokkend.

          2) “waarbij iedereen het recht heeft zijn eigen overtuiging te volgen en die zelfs door te geven aan zijn kinderen.”
          Boudewijn zegt ook dat ouders hun opvattingen door mogen geven. Alleen opvattingen hebben helemaal niets te maken met onderwijs. Dus: opvattingen thuis, onderwijs op school.

          3) De een-na-laatste paragraaf is onduidelijk: beschuldig je Boudewijn ervan zijn opvattingen aan anderen op te leggen, of is doe je een algemene verklaring? Boudewijns opvatting dat iedereen mag geloven wat hij of zij wil, zonder dat Boudewijn zelf een leerstelling onderschrijft dringt hij aan niemand op. Hij geeft alleen aan dat anderen dat niet moeten doen, scholen niet en ouders niet. Hem ervan beschuldigen zijn opvattingen aan iemand op te leggen zou dus een beetje raar zijn. Legt hij zijn opvatting dat we geen opvattingen aan anderen mogen opleggen aan anderen op?

          • ad 3)
            Als je voor anderen wil bepalen hoe ze hun kinderen moeten grootbrengen, dan probeer je ze wel degelijk iets op te dringen. Mijn zoon heeft jaren thuisonderwijs gehad, maar dat wil nog niet zeggen dat ik vind dat iedereen dat zou moeten doen. Ik ben ervan overtuigd dat ouders die keuze het beste kunnen maken.

            Eigenlijk verbaas ik me er weleens over hoe makkelijk ‘we’ in Nederland onze kinderen bij school afleveren. Mensen die kiezen voor thuisonderwijs hebben daar zeer grondig over nagedacht (zeker in Nederland, waar je de nodige tegenwerking kunt verwachten en je er dus alleen voor kiest als je er heel erg achter staat), terwijl de meeste ouders van schoolgaande kinderen zich helemaal niet hebben afgevraagd of dat nou wel zo’n goeie keuze is.
            Zo’n ouder was ik trouwens zelf ooit ook. Teveel geïndoctrineerd dat ‘je toch naar school moet omdat je anders dom blijft’ en ook teveel vertrouwen dat het nu wel beter zit dan vroeger. En dat laatste viel sowieso zwaar tegen!

  4. Het onderwerp gaat eigenlijk helemaal niet om een of andere religie, maar over thuisonderwijs als geldige leerweg. Inderdaad is artikel 5(a/B/c) van de leerplichtwet een raar geval. Normaal zou zijn als thuisonderwijs benoemd en erkend zou worden als een van de mogelijke alternatieve onderwijsvormen. Er is namelijk helemaal niets raars aan thuisonderwijs en religies hebben er zeker geen patent op.

    Overigens bestaat er geen onderwijsvorm die vrij is van een wereldbeeld ofwel ideologie. Het is een non-issue om over zgn. ‘neutraal onderwijs’ te praten, want het bestaat simpelweg niet.

    Wat echter nadrukkelijk wél bestaat, is het recht van ouders om hun kinderen te (laten?) onderwijzen volgens het wereldbeeld dat naar hun inzicht het beste is. Dat betekent serieuze toewijding van de ouders als zij daar gericht mee bezig zijn en welk wereldbeeld er ook achter steekt, dít is het aspect dat in het voordeel is van het kind.

    Wat jij nadelig vind voor mijn kind, zal mij toch een worst wezen? Ik weet hoe ik goed moet zorgen voor mijn kind(eren) en waar ik twijfel laat ik mij voorlichten waar ik wil.

  5. wij waren ook altijd tegen thuisonderwijs, maar door de ontwikkelingen op scholen grote klassen en de ervaring dat als je als ouder of kind iets anders bent,zijn wij een van mening verandert .De pikorde tussen kinderen heeft ons kind ernstig beschadigd. om een lang verhaal kort te gaan waren wij door allerlei omstandigheden genoodzaakt om thuisonderwijs te gaan geven. Wat een ommekeer en wat een genot voor ons kind ze gaat ontzettend vooruit. Je kan de lessen aanpassen aan haar kunnen.
    Wij staan midden in de maatschappij evenals ons kind. Uw mening vinden wij zeer denigrerend discrimerend en grievend ,haatdragend en is niet gebaseerd op daadwerkelijk onderzoek .

    • Helemaal mee eens, scholen zijn niet de sociale plaatsen, die ze voorschrijven te zijn. Ook onze kinderen raakten beschadigt op school door het pestgedrag van anderen. En wat wij als ouders ook deden om onze kinderen in de klas te zetten, hoe wij ook op school aan de bel trokken, begrepen werden we amper, oplossen deed de school zeker niet. Gevolg: faalangstige kinderen. Dat is wat de ‘neutrale’ maatschappij met onze kinderen deed.

  6. Ach, het is eigenlijk heel eenvoudig. Als je in Nederland je kind niet naar school wil doen, dan mag dat niet van de overheid. Dus als je het Nederlandse schoolsysteem betuttelend vindt, de juffen die voor de klas staan niet altijd bijster intelligent vindt overkomen, als de klassen te groot zijn waardoor je kind ondergesneeuwd raakt, als de schoolse manier van onderwijzen niet bij de manier van leren van jouw kind past, etc. etc., dan moet je als ouder een beetje creatief zijn :-)
    De meest eenvoudige manier om je kind dan van school te houden is je beroepen op 5b.

    Ik zou er niet zomaar klakkeloos vanuit gaan dat alle ouders die voor thuisonderwijs kiezen godsdienstfanatici zijn…

    • Godsdienstfanatici ken ik eigenlijk niet onder thuisonderwijzers, wel veel mensen met een ietwat eigenzinnige levensovertuiging.
      Het klopt wel dat veel mensen ook andere redenen hebben om voor thuisonderwijs te kiezen, maar ik merk tegelijk dat mensen hun richtingbezwaar wel heel serieus nemen en daar gewetensvol mee om willen gaan.

  7. Als thuisonderwijsmoeder ben ik blij dat ik in België woon en ik daarom niet moet gaan verzinnen dat we “thuisonderwijs geven omwille van onze religie” om wettelijk in orde te zijn.
    Hier mag thuisonderwijs gewoon zonder dat je een reden moet opgeven. Je krijgt controle om te zien of je kinderen aan de leerplicht voldoen en that’s it.
    Er zijn meer redenen om thuisonderwijs te geven dan enkel de redenen die de Nederlandse wet voorschrijft. Er zijn dan ook heel wat Nederlandse thuisonderwijzers die dat hele religie-gedoe als uitvlucht nemen om toch maar wettelijk in orde te zijn.
    Ik ben niet gelovig, volg geen enkele religie, leer mijn kindjes enkel objectief wat over religies.

    Mijn kindjes gingen naar school, maar konden daar niet aarden. Alle 3 staan ze 2-3 jaar voor op het gemiddelde en op school werden ze volledig gedemotiveerd. Mijn 2e dochter is daarbovenop een hoogsensitief astmapatiëntje. Op het einde van hun school’carrière’ kwam het kind elke dag met een serieuze astma-aanval thuis. Vriendjes hadden ze niet, er was niemand op hun golflengte.
    Sinds we thuisonderwijs geven, zijn ze opengebloeid. Ze hebben meer vriendjes dan ze ooit op school hadden, zijn vrolijker, speelser, vrijer en socialer (hoe contradictorisch dat ook mag klinken)… ze krijgen op leerstofgebied de uitdaging die ze nodig hebben, zijn weer helemaal leergierig en gaan door de leerstof alsof het niets is.
    Mijn jongste dochter is nooit naar school geweest. Gelukkig maar als ik dat nu zo zie. Ze is 3 jaar geworden dit weekend, maar staat op het niveau van een 6-jarige. Ze heeft zichzelf leren lezen en schrijven en vult rekenboeken in van het 1e leerjaar/groep 3. Op school had zij zich gewoon doodverveeld.
    Zo’n kinderen in een school zetten, is pure kindermishandeling. Aarden zullen ze toch nooit. Nu zijn ze ten minste gelukkig en is dat niet het belangrijkste van alles?

    Ik kan mij voorstellen dat iemand die geen ervaring heeft met thuisonderwijs, een beetje radicaal denkt.
    Maar ik hoop toch wel dat mensen wat verder gaan kijken dan hun neus lang is.
    Niet ieder kind is hetzelfde, sommige kinderen worden op een school alleen maar tegengewerkt.

  8. Wat interessant is, is dat iedereen die hier reageert en pro-thuisscholing is, een briljant kind heeft dat floreert sinds het van school af is. Bovendien weet iedereen zelf het beste wat goed is voor zijn eigen kind.

    Welnu, ik geloof jullie allemaal op je woord, ik kan moeilijk anders. Maar laten we het dan hebben over de mensen die minder gifted zijn dan jullie en je kinderen. Denk je niet dat er ook (heel veel) mensen zijn die níet goed in staat zijn om zelf in te schatten wat het beste leertempo voor hun kind is? Of de didactische achtergrond om de leerstof over te brengen? Of zelf niet goed genoeg geschoold zijn om hun kind wereldwijs te maken? Of wél radicale ideeen hebben, die ze over brengen op hun kinderen? Of – bijvoorbeeld – aardrijkskunde niet zo belangrijk vinden, en gewoon overslaan? Of simpelweg geen geld hebben om boeken te kopen?

    Het is onmogelijk, of om zijn minst vreselijk ingewikkeld, om bij voorbaat onderscheid te maken tussen mensen die wel en mensen die niet in staat zijn om hun eigen kind te thuisscholen. Alleen daarom al, is de mogelijkheid tot thuisscholing onwenselijk.

    Goede scholen bieden manieren aan om hele snelle of hele langzame leerlingen op hun eigen tempo te laten leren. Desnoods kan een kind een jaar blijven zitten of een klas over slaan. Het is een feit dat deze mogelijkheden er zijn, dus dat kan nooit reden zijn om je kind maar niet naar school te sturen.

    • 1 klas overslaan zou voor ons geen oplossing zijn. En ik vond geen enkele school die ze 3 klassen hoger wou zetten. Dat pastte niet bij hun ideeën en zou enkel aanleiding tot pesten geven. Tja…

      Voor de rest, ja, ik kan je best gelijk geven. Er zijn mensen die niet in staat zijn om thuisonderwijs te geven. Daar dient dan ook de strenge controle vanuit de overheid voor. Die zien al snel het verschil en zijn niet mals meestal.
      Dan nog wens ik niet dat mijn kinderen de dupe zijn van dat soort figuren. Veralgemenen is een slecht iets.

      Ik begrijp eigenlijk niet waarom je tegen thuisonderwijs kan zijn. Wist je mensen tot aan de industriële revolutie (nog niet heel lang geleden) zo goed als altijd thuisonderwijs gaven? Scholen en leraars waren er enkel voor de rijken en dan alleen maar voor het aanzien en de eer.
      Thuisonderwijs is onze natuur, net als dieren hun jongen leren wat ze nodig hebben om te overleven in hun ‘maatschappij’, kunnen mensen dat ook. Ja, er zitten rotte appels tussen, maar er zitten er ook heel veel bij die het beste willen voor hun kinderen en dit uit laatste noodzaak begonnen zijn.
      Ik noem het trouwens geen thuisonderwijs, maar wereldonderwijs. Dat past veel beter bij wat wij onze kinderen bieden.

      • Kom op Katia, je lijkt me een intelligent mens, maar je gaat nu toch niet beweren dat we een voorbeeld moeten nemen aan pre-industrieel onderwijs? Heb je enig idee hoe de wereld er toen uit zag? Alles wat mensen toen hoefden te weten was hoe ze een weefgetouw moesten bedienen, sigaren moesten rollen of zware dingen sjouwen in de haven. Je denkt toch niet serieus dat er toen uitgebreid thuisonderwijs van enig niveau plaats vond?

        Leraar is niet voor niets een vak. Dat kan niet iedereen zomaar. Natuurlijk zijn er mensen die het wel kunnen, maar het gros niet. De hoofdreden dat ik tegen thuisonderwijs ben, is omdat die strenge controle vanuit de overheid, die jij gelukkig ook zinvol acht, onmogelijk (duur) wordt naar mate er in meer huishoudens thuisscholing plaats vindt.

        • Ouders die kiezen voor thuisonderwijs kunnen in het algemeen hun kinderen uitstekend begeleiden. Uit onderzoeken in diverse landen blijkt dat thuisonderwijskinderen gemiddeld voorlopen op schoolgaande leeftijdsgenootjes en dat ze sociaal en emotioneel prima in hun vel zitten.
          Ik denk ook dat je de kennis van onze voorouders zwaar onderschat. Die wisten natuurlijk niet hoe je een computer bedient, maar wel een heleboel dingen die wij niet weten.

          Thuisonderwijzers bekostigen trouwens hun onderwijs helemaal zelf (in elk geval in Nederland en België), dus als je dan toch zo’n strenge controle wil dan is dat makkelijk te betalen van het geld dat de overheid uitspaart doordat de kinderen niet naar school gaan.
          Overigens ben ik zelf niet voor strenge controle – ouders zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor hun kinderen, niet de overheid.

        • Je hebt een beetje een beperkt beeld over het vak ‘leraar’.

          Hier een geinige omschrijving:
          http://www.carrieretijger.nl/beroep/onderwijs/leraar-basisonderwijs

          Daar staat: “Je begeleidt de leerlingen ook in hun sociaal-emotionele en morele ontwikkeling”.

          Dit is een heel vreemd gegeven en principieel gezien behoort dit absoluut niet tot de taken van een onderwijzer. Het is het domein van de ouders en familie. En wat je trouwens tegenwoordig steeds meer ziet, is dat de docent erop aangekeken wordt als het kind niet deugt, zelfs door de ouders ook.

          Deze frase alleen al is voor mij genoeg om voor thuisonderwijs te kiezen.

          De enige voor deze discussie relevante taken van het leraarschap die op bovengenoemde website staan, zijn: Lesgeven en Coachen (pedagogiek). En op deze terreinen is er niets, totaal niets, dat niet in de praktijk geleerd wordt die wie-dan-ook die rol met toewijding op zich neemt.

        • Ik bedoel dat je het idee kan vertalen naar het hier en nu. Ik ben perfect capabel om mijn kinderen te leren wat ze moeten weten om vooruit te kunnen. Als er iets is waar ik niet veel kennis van heb, ben ik capabel om zelf op voorhand de leerstof te bestuderen. Kom ik ooit op een punt dat er vak is dat mij gewoon niet ligt (op school heeft iedereen ook betere en slechtere vakken), ben ik capabel om te zorgen dat er iemand anders dit vak aan mijn kinderen kan leren (priveleraars).
          Opvoeden doe je niet alleen, onderwijzen ook niet. Tot nu toe ben ik dat nog niet tegengekomen (de oudste wordt volgende maand pas 6 jaar), maar ik ben niet van plan om daar koppig in te zijn en het per se zelf te willen doen. Het doel blijft om mijn kinderen een goede leermethode aan te bieden die volledig aan hun niveau voldoet.

          Ik denk dat je eens moet opzoeken wat het de overheid kost om kinderen naar school te laten gaan. Dat zal altijd duurder zijn per kind dan de controle die ze in thuisonderwijsgezinnen doen.

          • Weer fout Katia. De controle kan nooit goedkoper zijn, omdat die moet bestaan NAAST de scholen. In het geval dat ergens het thuisonderwijs door de controle onvoldoende wordt bevonden, moet het kind in kwestie namelijk kunnen worden overgezet naar een school. Je spaart dus geen kosten voor een leerkracht uit, maar hebt wel extra kosten voor de controle (die overigens ook nog door geschoolde – dus dure – mensen uitgvoerd moet worden).

          • Je vergeet de succes-thuisonderwijs-verhalen, waar overzetting naar een school niet nodig is.
            Google is your friend. De juiste cijfers zijn voorhanden. Zoek.

          • Ehm, scholen bestaan toch wel en er hoeft echt niet voor elk thuisonderwijskind al bij voorbaat een plekje vrijgehouden te worden, dus dat de overheid alsnog de schoolkosten zou moeten betalen voor kinderen die niet op school staan ingeschreven is echt onzin.

        • U zou er goed aan doen de geschiedenis van ons land eens grondig te bestuderen en te kijken naar de natuurwetenschappers die ons land in het verleden veelal middels thuisonderwijs heeft voortgebracht. Het is triest hoeveel vooroordelen u hier spuit terwijl de geschiedenis van ons land uw tegendeel bewijst. Alleen al een Eise Eisinga en een Antoni van Leeuwenhoek laten zien hoe vreselijk mis u het hebt en dat u erg veel te danken hebt aan thuisonderwezen mensen! U moet niet alleen maar iets denken, u kunt beter dingen gaan onderzoeken alvorens iets te roepen; iets wat wij onze kinderen middels thuisonderwijs ook leren. Daar kom je nl veel verder mee en sta je veel sterker mee in je schoenen dan maar wat ongefundeerde kreten in de ronde te smijten die aantoonbaar en bewezen onjuist zijn.

          • Marg,

            je bedoelt dat voordat onderwijs voor iedereen betaalbaar werd en de leerplicht werd ingevoerd, er ook mensen bestonden die wel tijd en geld hadden om hun kinderen te kunnen laten scholen? Dat klopt uiteraard volledig. Dat lijkt me echter meer iets zeggen over de honger naar kennis van enkele zeer begaafde individuen dan over thuisonderwijs in het algemeen.
            Of wil je beweren dat sinds de invoering van het scholensysteem, de vooruitgang minder hard gaat dan in de tijd van Van Leeuwenhoek?

    • Formeel is er misschien wel zoiets als passend onderwijs, maar de praktijk wijst helaas uit dat er voor een heleboel kinderen er helemaal geen passend onderwijs is op school. Dan gaat het vaak om talentvolle kinderen die op school niet of nauwelijks tot leren komen.
      Scholen zijn afgestemd op een gemiddelde, logisch ook, als je klassen hebt van zo’n 25 kinderen per leerkracht, dan kun je moeilijk echt afstemmen op ieders aanleg en leerstijl. Het vergt vaak heel wat duwen en trekken voordat je voor je kind enige aanpassing geregeld hebt, en maar al te vaak blijkt dat dan toch nog niet te zijn wat het kind echt nodig heeft.
      Bij thuisonderwijs kun je precies afstemmen op het individuele kind, omdat je één-op-één werkt.

    • “Goede scholen bieden manieren aan om hele snelle of hele langzame leerlingen op hun eigen tempo te laten leren.”

      Was het maar waar, dit is zo’n droombeeld. Langzame leerlingen hebben het ook moeilijk op school. Het is namelijk erg deprimerend als jij altijd andere lessen maakt dan je klasgenoten, het is nog deprimerender als je de lessen die je medeleerlingen maken niet kunt bijhouden.
      Ben jij echter zo’n snelle leerling dan heb je het ook niet echt breed op school. Met de klas meedoen is een lesje vervelen. Extra leerstof betekend vaak buiten de klas les krijgen, bijv. spaans, dan heb je gewoon iedere week een paar uur met een klein groepje les van een andere leerkracht. Dat is leuk, op jouw niveau, maar wat denkt de rest van de klas: Dat zijn de slimmerikken. Vind je als leerling heus niet zo leuk.

      Dan schrijf je ook nog over een klas overslaan, wel dan zit je niet meer bij je leeftijdgenoten in de klas, dus vaak op cognitief gebied wel aansluiting, maar op sociaal gebied meestal absoluut niet. Een jaartje overdoen, zelfs de langzame kinderen vinden dit niet leuk, de leerstof is toch voor een deel bekend, vooral de vakken buiten rekenen en taal zijn dingen die die kinderen zich herinneren. Op het plein zien ze hun leeftijdgenoten samen spelen en zij horen daar niet meer bij, dat geeft vaak een negatief gevoel bij de zittenblijver. Zij hebben ook minder sociale contacten, omdat ze bij jongere kinderen in de klas kwamen.

      Wat is er voor goeds aan de door jou genoemde ‘goede’ scholen? Wil jij dat jouw kind (als je die hebt) op zo’n negatieve manier met scholen te maken heeft? Zou het dan niet veel fijner zijn, dat je of langzaam of snel gewoon thuis kan werken en je sociale contacten buiten dat waar je niet in past kan opbouwen? En dan heb ik het nu alleen maar even over de jou genoemde langzame of snelle leerlingen. Voor thuisonderwijs is soms echt wel veel te zeggen. Deze kinderen verdienen namelijk meer aandacht dan een paar uurtjes per week een extra vak als je slim bent of wat extra aandacht als de klas te snel gaat voor je.

  9. mensen die niet in staat zijn om thuisonderwijs te geven of daar geen zin of tijd in hebben gaan daar ook niet over nadenken ;laat staan dat ze dan de daadwerkelijke stappen voor ondernemen.
    als mensen die keuze wel maken doen dat toch niet ondoordacht. Die staan daar 100% achter!!!
    die willen alleen het beste voor hun kind. En doen daar daadwerkelijk alles voor

  10. Wat een hoop reacties ineens, you hit a nerve!

    Ik ben het helemaal met Bou eens en vind het vooral belangrijk dat mensen het verschil tussen geloof en kennis voldoende begrijpen. Dat kan beter gegarandeerd worden op een school zonder religieuze (of ideologische) kleur. Het moet voldoende duidelijk zijn voor kinderen dat er een onderscheid is tussen 1+1=2 en “God schiep de wereld”. In een school waar religieus onderwezen wordt is dit (o.a. in mijn eigen ervaring) niet duidelijk. Als alle scholen zich zouden richten op weten (i.p.v. geloven) zou de noodzaak voor thuisonderwijs zoals omschreven in 5b dus verdwijnen. Er zou uiteraard genoeg ruimte zijn voor ouders om over te dragen wat voor hen belangrijk is.

    Ik begrijp uberhaupt niet hoe het mogelijk is dat er geen school te vinden zou zijn die niet past bij je levensovertuiging. Openbare scholen onderschrijven geen specifieke levensovertuiging. Tenzij je vindt dat 1+1 niet 2 is, zit je dus prima. Als je die mening zou zijn toegedaan zou je uiteraard ongeschikt zijn om thuis te onderwijzen.

    In de deze tijd zie ik gewoon niet hoe het nog passend of relevant kan zijn om kinderen op school een levensovertuiging bij te brengen.

    Overigens valt het mij op dat veel mensen die hier reageren andere redenen lijken te hebben voor thuisonderwijs dan artikel 5b. Is dat niet tegen de wet? Of is levensovertuiging ook “ik vind dat mijn kind 3 klassen moet overslaan” en dan misschien ook “ik vind de juf niet leuk”? (Geen aanval, ik vraag het me gewoon af.)

    Verder is er nog één ding dat ik belangrijk vind te zeggen: na een aantal jaar gewerkt te hebben met kinderen (o.a. in instellingen/tehuizen en onderwijs) weet ik heel zeker dat vrijwel alle ouders van hun kinderen houden, maar dat er niet veel zijn die daadwerkelijk weten wat het beste voor hun kinderen is. Dit geldt niet alleen voor de ouders van kinderen die in een tehuis terechtkomen, ook wat ik zie in de supermarkt, de buurt, kennissen etc. stemt mij niet optimistisch. Er is gewoon een blinde vlek voor ouders wat hun kinderen betreft (misschien heeft het ook te maken met het “over-confidence effect” en Dunning–Kruger effect?). Daarom is onderwijs verplicht, daarom mag je je kind niet slaan, daarom moet je met je kind naar de dokter als het ziek is. Daarom is het ook goed om iemand anders, een buitenstaander, zich te laten bemoeien met opvoeding en onderwijs. Deze gedachte, in combinatie met de spelling, grammatica, het leesteken- en hoofdlettergebruik en de algemene structuur van sommige reacties hier, geven te denken over de kwaliteit van thuisonderwijs.

    • Je geeft aan dat je je niet kan voorstellen dat er geen school te vinden zou zijn die past bij mijn levensovertuiging.
      Maar is dat relevant? Het is mijn levensovertuiging, dus ik zal zelf wel weten wat daar wel en niet bij past.
      En ook op openbare scholen worden bepaalde normen en waarden overgedragen en wordt uitgegaan van een bepaald wereldbeeld. Je hebt altijd een bepaalde basis nodig om met elkaar om te gaan, dat kan niet anders. Dus dat openbare scholen geen specifieke levensovertuiging onderschrijven, kan nooit kloppen. Ook al wordt er geen naam aan gegeven.

      Ik had zelf inderdaad meer redenen dan alleen mijn levensovertuiging om voor thuisonderwijs te kiezen. Wel redenen die op een of andere manier samenhangen met die levensovertuiging. (sowieso hangen ideeën over hoe je met kinderen zou moeten omgaan samen met je levensovertuiging) En het heeft mij altijd gestoord dat je die andere redenen beter niet kan noemen tegenover instanties (zoals leerplichtambtenaar).
      Ook word je als thuisonderwijzer geacht geen bezwaren te hebben tegen de leerplichtwet als zodanig. Ook vreemd, want iedere Nederlander mag bezwaren hebben tegen welke wet dan ook en die bezwaren uiten, zolang je je wel aan die wet houdt. Voorbeeld: je kunt tegen de maximumsnelheid zijn, maar je je er wel aan houden – hier kun geen boete voor krijgen. In het geval van de leerplichtwet ligt dit (in elk geval voor thuisonderwijzers) anders.

      Je schrijft ook over “over-confidence effect” en “Dunning-Kruger effect”.
      Ik moet eerlijk zeggen dat ik zelf nogal vaak heb meegemaakt dat mensen die beroepsmatig met kinderen werken menen dat ze mijn kind beter begrijpen dan ikzelf. Het summum daarin vond ik wel de kinderpsychiater die mijn zoon nog nooit gezien had en alleen afging op testresultaten. (voor de duidelijkheid: ik weet dat er ook heel wat mensen zijn in die branches die er wel goed mee omgaan)

    • Het zgn. onderscheid tussen 1+1=2 en “God schiep de wereld” dat jij noemt is een Red Herring. Alleen in wiskunde is 1+1=2 een gegeven hoewel zelfs dat nog betwist kan worden. Het onderwerp geschiedenis is doordrongen van allerlei aannames en de wetenschappelijk georiënteerde vakken helemaal. Sterker nog, als je gaat discussiëren over de aannemelijkheid van de Evolutietheorie of Creationisme, is er een veel stelligere zaak te maken voor het Creationisme. Maar dat valt buiten de scope van deze discussie.

      Het valt me telkens weer op hoe oppervlakkig er gelezen wordt. Ik heb toch heel duidelijk gesteld dat:

      “Het onderwerp gaat eigenlijk helemaal niet om een of andere religie, maar over thuisonderwijs als geldige leerweg. Inderdaad is artikel 5(a/B/c) van de leerplichtwet een raar geval. Normaal zou zijn als thuisonderwijs benoemd en erkend zou worden als een van de mogelijke alternatieve onderwijsvormen.”

      …maar daar wordt gewoon overheen gelezen of domweg niet op gereageerd.

      Verder:

      “Overigens bestaat er geen onderwijsvorm die vrij is van een wereldbeeld ofwel ideologie. Het is een non-issue om over zgn. ‘neutraal onderwijs’ te praten, want het bestaat simpelweg niet.”

      Elke vorm van onderwijs, ook de zgn. openbare scholen zijn doortrokken van een wereldbeeld. Als er een ware Academie bestond waar ouders hun kinderen vrijblijvend en selectief gebruik van konden laten maken en waar werkelijk de feiten centraal stonden, dan zou ik daar waarschijnlijk gebruik van willen maken tot op zekere hoogte. Een waarachtig leercentrum zou zoiets kunnen zijn. Maar dat bestaat helaas niet.

      Er is altijd sprake van een morele of sociale ideologie die eraan ten grondslag ligt, zeker ook bij het zgn. openbaar onderwijs, dat feitelijk niets anders is dan een Staatsschool en dus de ideologie van de Staat moet overdragen op haar subjecten. Dit is in wezen prima, want ‘wie betaalt, bepaalt’, en als dit onderwijs gratis wordt aangeboden heeft de Staat het volste recht grip te houden op het onderwijs inhoudelijk. Maar wie zich er niet mee kan vereenzelvigen zal een andere weg kiezen en het is van het grootst mogelijke belang voor de samenleving als geheel en de individuele vrijheid, dat die vrijheid er is en blijft.

      De ouder is degene die bepaalt (lees de verdragen van de mensenrechten die dit onderstrepen) onder invloed van welke ideologie zijn kind opgroeit, inclusief het onderwijs, maar dat is slechts een klein aspect van dit principe, dit heeft een veel bredere strekking.

      • Ik heb wel gereageerd op je stelling, alleen niet rechtsstreeks aan jou. Hieronder zul je ergens in een reactie van mij oa de volgende tekst teruglezen: ‘Niet iedereen kan zomaar zijn eigen kinderen lesgeven, en verwachten dat het dan net zo goed of zelfs beter gebeurt dan wanneer proffessionals die taak op zich nemen.’

        Ik vind het kortom omwille van de kwaliteit van het onderwijs niet wenselijk als iedereen zomaar voor leraar mag gaan spelen bij zijn eigen kinderen.

        Ik ben het met je eens dat compleet netraal onderwijs niet bestaat, ik geef in mijn artikel slechts aan dat dat mijn ideaal zou zijn. Ik ben echter wel van mening dat hedendaagse openbare scholen in de buurt komen. Misschien gaan we nu weer richting een hele andere discussie, maar ik geloof niet dat op openbare scholen wordt geleerd dat je klakkeloos naar de overheid moet luisteren ofzo.

        Ik ben het ook met je eens dat ouders vrij moeten zijn hun ideologie op hun kind over te kunnen brengen. Los van het feit dat ik dus vind dat onderwijs en ideologie van elkaar moeten worden losgekoppeld, denk ik dat je je kind beperkt door hem niet op school in contact te laten komen met andere ideologien, achtergronden, religies enz. Je hele leven hoeft toch niet constant in het teken te staan van je ideologie? Je mag toch ook wel eens ergens anders mee bezig zijn? Je kind thuis houden en vertellen over hoe goed jouw ideologie is, klinkt mij al snel een beetje eng in de oren.

        • Je schrijft: ‘Niet iedereen kan zomaar zijn eigen kinderen lesgeven, en verwachten dat het dan net zo goed of zelfs beter gebeurt dan wanneer proffessionals die taak op zich nemen.’
          Maar waar baseer je op dat iedereen dat zou willen, en dat de mensen die het inderdaad willen daar niet toe in staat zijn? Er is volop onderzoek waaruit blijkt dat ouders dat prima kunnen. O.a. op http://www.thuisonderwijs.nl kun je links vinden. Onderzoek waaruit het tegendeel blijkt heb ik (en vele andere thuisonderwijzers) nog niet kunnen vinden. Mocht jij dat wel tegenkomen, laat het me graag weten! Maar tot die tijd is het argument van ‘kwaliteit van onderwijs’ geen argument tegen thuisonderwijs (eerder ervoor, volgens diverse onderzoeken).

          En verder lijk je te denken dat thuisonderwijzers hun kind de hele dag binnen houden en alleen maar bezig zijn hun eigen ideologie over te brengen.
          Als ik naar onszelf kijk: ik geloof zelf niet in het overbrengen van een ideologie. Voor ons gaat het om de manier waarop we het leven in al zijn facetten beleven en doorleven. Dat wil ik mijn kind meegeven, met alle levenswijsheid die ik daarin in de loop van mijn leven zelf heb opgedaan. Niet als waarheid, maar als inspiratie om zelf na te denken en te verkennen.
          Dit is niet iets wat je ‘even na schooltijd’ kunt doen, dit is een manier van in het leven staan.

          • Maar waarom wil jij je kind leren hoe het in het leven moet staan? Is dat niet juist iets moois in het leven, zelf dingen ervaren?
            En daarnaast, het is nogal naïef om te denken dat jouw kind zonder tegengeluid van een andere volwassene (noem het een leraar..) jouw (onbewust) van mening doordrenkte verhaal niet voor waar aanneemt maar slechts als ‘inspiratie’ meeneemt. Toen je hem vertelde dat een televisie een televisie heette, heeft hij dat toen ook ter inspiratie voor zijn eigen nieuwe woord meegenomen? of als waarheid van je over genomen?

          • Veel ruimte om zelf te ervaren heb ik op school nooit gevoeld en mijn zoon ook niet. Na een tijdje thuisonderwijs (hij was 11 toen we begonnen) realiseerde hij zich dat school hem toch wel erg had beperkt in zijn denken en voelen.

            En je lijkt te denken dat thuisonderwijskinderen nooit met andere volwassenen omgaan dan hun ouders. Ik vraag me af hoe je bij die gedachte komt. Zeker in een dichtbevolkt land als Nederland lijkt het me erg moeilijk om te leven zonder contact met andere mensen.
            Even mijn eigen zoon als voorbeeld: ik ben holistisch, de familie van zijn vader is reformatorisch (hij gaat regelmatig bij zijn oom/tante/nichtjes logeren), mijn familie is wetenschappelijk-humanistisch georiënteerd (met mijn vader hebben we heel wat gediscussieerd toen hij nog leefde), … En dan heb ik het alleen nog maar over familie, terwijl we met nog veel meer mensen omgaan.

          • Dat is inderdaad mijn eerste reactie ook: zelf ervaren op een school? :o Ik heb trauma’s opgelopen door naar school te gaan, puur omdat ik te vrijgevochten was. “Andere mening toegedaan? Pech, je moet en zal die van ons overnemen.” En als ik nu tijdens uitstappen rondkijk naar schoolklassen die daar ter plekke zijn, zie ik dat er nog niets veranderd is ondertussen. Leerkrachten staan niet gelijk met hun leerlingen, ze staan er boven, willen er ook boven staan en de moment dat je voorstelt dat het kind wel eens evenveel waard zou kunnen zijn als zij zelf, bekijken ze je alsof je van Mars komt. Want oei oei, je kan toch geen kinderen in bedwang houden als je geen streng gezag hebt?
            Raar dat ik, als thuisonderwijzer, dat wel kan, terwijl “professionelen” daar niet in slagen.
            Ik heb uiteraard het voordeel dat ik er ‘maar’ 3 heb, ipv de 30 die een klas overbevolken. Maar mij maak je niet wijs dat dat kwalitatief onderwijs is.

            Vandaag hebben mijn 2 oudste dochters hun jaar afgewerkt. Op 5 maand tijd…
            We hebben er de lijst van het ministerie naast gelegd om te kijken of ze alles kunnen wat ze binnen 3 jaar moeten kunnen.
            Daarnaast geven we als extra geschiedenis (we zijn de era’s van de dino’s aan het doorploegen), aardrijkskunde (een heel jaar België), wetenschappen (experimenten en proefjes vooral, vinden 3-4-5-jarigen enorm leuk) en Engels (Dr. Seuss, Aesop’s Fables en Mother Goose’s tales zijn de favorieten nu).
            Ik geef principieel enkel les in de voormiddag. In de namiddag is er ruimte voor persoonlijke interesses, creativiteit, het onderhouden van de -leerzame- moestuin, veel wandelen en spelen enz…

            Ik ben wel eens oprecht nieuwsgierig hoe de tegenstanders van thuisonderwijs kinderen als dit in een school zouden inpassen. Jullie doen alsof het allemaal eenvoudig is om ieder kind zomaar naar school te laten gaan én hen de kans te geven om hun leergierigheid te stillen.

            Ik heb ook nergens geschreven dat er maar 1 persoon les moet geven… integendeel, hoe meer mensen zich daarmee bezig houden, hoe interessanter voor de kinderen. Wij hebben het geluk om heel enthousiaste grootouders te hebben, die zich 100% mee inzetten voor hun kleinkinderen.
            Mijn schoonvader neemt de hele wetenschaps-les op zich dit jaar. De experimenten en proefjes zijn voor hem.
            Ook gaan ze op dans- en turnles. In de winter heb je de schaatsles. In de zomervakantie, gaat de oudste dit jaar gewoon mee naar het knutselatelier of gaat ze eens een paar dagen naar de speelpleinwerking.
            Ik sluit hen absoluut niet af van de rest van de wereld, integendeel… daarom dat ik het wereldonderwijs noem, ipv thuisonderwijs. Wij leren in de wereld over de wereld. Onze sociale bezigheden beperken zich niet tot de omheining van een school. Iedere vrijdagmiddag draaien wij mee in het rusthuis of het dagcentrum voor gehandicapten (om en om, de ene week dit, de andere week dat). Ik vind dingen als dit belangrijk… zo leren ze omgaan met mensen waar ze anders amper mee in contact komen, zo leren ze zorgen voor andere mensen.
            Daarnaast hebben wij vrij veel contact met andere thuisonderwijzers. Er zijn zelfs plannen in de maak om af en toe kinderen te wisselen. Ik heb de kinderen van mijn collega-thuisonderwijzer en dagje onder mijn hoede, zij brengt de dag door met mijn kinderen.

            Volgens mij hebben veel mensen een vertekend beeld van thuisonderwijs en weten ze eigenlijk niet eens wat het allemaal inhoudt.

          • Katia,

            Op je eerste alinea na (uit het feit dat de leraar een autoriteit is, volgt volgens mij niet per definitie dat een kind ook dezelfde mening toegedaan moet zijn) het klinkt allemaal erg verstandig en stimulerend wat je zegt. Zoals ik eerder ook al heb aangegeven kan ik niet anders dan je op je woord geloven als jij zegt dat je kinderen floreren bij je thuisonderwijs. Prima.

            Ik begin nu een beetje in herhaling te vallen, want ik heb nooit gezegd dat ik denk dat thuisonderwijs in nul gevallen kan werken. Ik denk alleen dat als je het iedereen toestaat om te doen, er meer mensen zullen blijken te zijn die er niet geschikt voor zijn, dan wel, met als gevolg een zichzelf versterkend kwaliteitsverlies, omdat die slecht opgeleide mensen ook weer hun eigen kinderen (slecht) opleiden. Of denk jij ook dat iedereen die thuisonderwijs wil geven, daar op een mysterieuze manier perfect geschikt voor is?

          • Precies Bou, het blijkt uit deze discussie bijvoorbeeld dat hoewel er veel mensen zijn die het misschien heel goed doen, er ook mensen tussen zitten die niet kunnen spellen en mensen die creationisme zouden onderwijzen. Het gemiddelde IQ is 100 (en dat is echt niet bijster knap) en het gemiddelde IQ van een HBO afgestudeerde is 115-120. QED.
            Uiteraard zegt dit niks over een persoonlijke situatie. Jullie klinken als hele lieve mensen, jullie lessen klinken goed en het klinkt alsof het echt vervelend was voor de kinderen in het schoolsysteem. Het feit dat men om religieuze redenen onder de leerplicht uitkomt is wat mij betreft het probleem.

            Wat betreft het vinden van een school die past bij je levensovertuiging: levensovertuiging heeft niks te maken met kennisoverdracht. Daarom vind ik ook dat er geen religie in het onderwijs hoort. Uiteraard kun je ideologie en bepaalde overtuigingen niet helemaal uit het onderwijs bannen, net zo goed als je die niet weg kunt houden uit alle andere sociale interactie. Maar als je zo sterk ageert op de ideologie die de maatschappij uitdraagt dan zou je misschien überhaupt geen kinderen moeten opvoeden binnen die maatschappij. Het is niet alsof een doodnormale basisschool haat en intolerantie zaait onder leerlingen, ze krijgen hele algemene waarden mee die prevaleren in onze samenleving, plus misschien wat minder algemene opinies. Niks mis mee, daar zoeken ze zelf uit hoe zij in het leven willen staan (ik zeg niet dat dat niet thuis kan, alleen dat wat een Nederlandse school meegeeft nooit zo drastisch kan zijn dat het een reden is om kinderen thuis te houden). Het punt is: als iemands levensovertuiging zo sterk verschilt van wat een Nederlandse basisschool uitdraagt dan willen we al helemaal niet dat die persoon zijn kinderen thuis houdt. In het geval van de meeste mensen hier gaat het dan ook niet om een verschil in levensovertuiging, maar zijn ze gewoon niet tevreden met het onderwijs.

            Het verbaast me wel een beetje dat er zo fel gereageerd wordt. Het is niet alsof Boudewijn iets heel radicaals of beledigends zei in zijn blog. Reacties als die van W Wind zijn veel extremer dan de originele blog. :S
            Veel reacties zijn ook niet zo inhoudelijk, maar zijn van mensen die graag willen vertellen dat ze het zelf wel heel goed kunnen. Daar heeft hij het helemaal niet over, het artikel gaat over dat de wet specifiek de mogelijkheid biedt aan religieuze extremisten om hun kinderen volgens hun eigen ideologie op te voeden, zonder dat daar door geschoolde docenten en een “neutrale” omgeving een alternatief voor wordt geboden. Dit is wel degelijk een reële mogelijkheid, zie oa de Westboro Baptist Church. Uiteraard een kleine groep extremisten, maar niettemin erg vervelend.

          • Zo’n reacties krijg je na tijden van veroordeling en verantwoording moeten afleggen. Tuurlijk reageren we hier fel op. Wij zien dat onze kinderen het goed hebben en moeten met lede ogen ondergaan hoe ons recht hierop volledig wordt afgeschaft. Velen onder ons hebben gezien hoe ongelukkig onze kinderen waren op school en het idee om daar straks opnieuw door te moeten zónder dat er een alternatief is, is om van te huilen.
            Ipv de wet te verstrakken, willen we dat de wet zou versoepelen, zodat we ons niet meer moeten scharen achter een uitvlucht als “religieuze overtuigingen”, maar gewoon kunnen zeggen: “wij willen thuisonderwijs geven omdat dit beter is voor onze kinderen”.
            Is het dan echt zo raar dat we zo fel reageren? Of dat we onze verhalen vertellen? Mensen weten niet eens wat thuisonderwijs inhoudt… dit is de enige manier om een breder publiek te laten weten dat thuisonderwijs ook op een goede, deftige manier kan.

          • Helemaal niet. Ik geloof nooit dat iedereen daar toe in staat is. Dat is dan ook een frustratie voor veel thuisonderwijzers. Wij -en vooral onze kinderen- worden gestraft voor degenen die TO een slechte naam geven. Ze kunnen maar 1 regel instellen: ofwel mag TO, ofwel mag het niet. Als het niet mag, worden wij daar enorm mee gestraft. Mijn moederhart breekt bij de gedachte dat mijn kindjes terug naar school zouden moeten en ze weer helemaal door diezelfde hel gaan. Tuurlijk is mijn mening hierover gevormd… ik wil mijn kinderen beschermen. Op dat vlak mag het heel egoïstisch klinken, maar ouderschap is nu eenmaal egoïstisch. Iedere normale ouders stelt zijn eigen kinderen voor de rest van de wereld.

            Anderzijds ben ik er fel van overtuigd dat slecht opgeleide mensen 1) niet eens op het idee komen om thuisonderwijs te geven (wij zijn echt wel een speciaal volkje ;o)) en 2) niet door de inspectie komen. Die inspectie is moordend. Ik hoorde zelfs al van goede thuisonderwijzers die niet door de inspectie kwamen om flutredenen die er niet toe deden.
            Ik geloof dus inderdaad best dat de meeste thuisonderwijzers perfect geschikt zijn om hun eigen kinderen te onderwijzen. Het mindere deel dat daar niet toe in staat is, valt vroeg of laat wel door de mand.

            Dat religie een belachelijke reden is om thuisonderwijs te geven, ben ik volledig mee akkoord. Maar ik vind niet dat ik de juiste persoon ben om daar over te oordelen. Wie ben ik uiteindelijk? Heb ik de ultieme waarheid in pacht? Gelovigen hebben het uiteindelijk ook goed voor met hun kinderen en zolang ze hen niet enkel maar godsdienst voorschrijven en hen laten genieten van alle andere vakken ook, hoor je mij niet oordelen.

          • Els,

            ik begrijp niet zo goed waarom je het bestaan van expertise blijft ontkennen. Als jij een huis wilt laten bouwen, besteed je dat uit aan een aannemer. En als je op vakantie gaat, wil je dat degene die je vliegtuig bestuurt, ook daadwerkelijk is opgeleid tot piloot. Net zo goed als dat je hoopt dat de taxichauffeur die je naar het vliegtuig rijdt, een rijbewijs heeft.

            Het bewijs waar je naar vraagt, is dus simpelweg het feit dat mensen een vak uitoefenen. Als expertise niet zou bestaan – of niet waar zou zijn ofzo – zou iedereen wel weer zijn eigen brood bakken, eigen kleding maken, en eigen kinderen lesgeven. De geschiedenis heeft echter uitgewezen dat het efficiënter is en tot betere resultaten leidt om je te specialiseren, en iedereen te laten doen waar hij of zij goed in is. Er is absoluut geen enkele reden waarom dit niet voor het vak leraar zou gelden.

          • Ik ontken nergens het bestaan van expertise. Maar het feit dat mensen expertise hebben op een bepaald gebied wil nog niet zeggen dat we alles uit handen moeten geven. Ik bak bv wel graag mijn eigen brood, maak mijn eigen kleding (is ook deels mijn vak trouwens), enz.

            En je zegt dat de geschiedenis heeft uitgewezen dat het efficiënter is en tot betere resultaten leidt om je te specialiseren en dat er geen enkele reden is waarom dit niet voor het vak van leraar zou gelden.
            Ik begrijp hieruit dat je nog geen kennis hebt genomen van de onderzoeken naar thuisonderwijs waarnaar ik je verwezen heb, want daaruit blijkt nou juist dat er wel reden is om aan te nemen dat ouders die kiezen voor thuisonderwijs hun kinderen beter kunnen begeleiden en onderwijzen dan een school.
            Dus voor we hier eventueel verder over gaan discussiëren: bekijk eerst de feiten. Want anders blijven we alleen maar in een zinloos kringetje ronddraaien.

          • En er is een vrij eenvoudige reden waarom thuisonderwijzers – zonder een PABO diploma – prima in staat zijn om hun kinderen onderwijs te bieden: namelijk dat één op één onderwijs nog altijd de beste manier is om iemand iets te leren.

            Wanneer je samen met je zesjarige door een parkje wandelt en hij vraagt je “Mama, is vier x vijf hetzelfde als 2 x 10?”, dan kun je hem dat heel eenvoudig uitleggen. Dat is een heel andere situatie dan een juf die dagelijks voor een klas staat met 30 kinderen van 30 verschillende niveau’s, met 30 verschillende achtergronden, met 30 verschillende interesses etc. Dáár moet je voor naar de PABO ;-) Niet om je eigen kind wat basisvaardigheden (het heet niet voor niets de basisschool) aan te leren.

  11. Waar is bij alle thuis-scholing-adepten toch dat rotsvaste vertrouwen op gebaseerd dat iedere ouder in staat is om de perfecte keuzes voor zijn/haar eigen kinderen te maken? Het feit dat ouders het beste met hun eigen kinderen voor hebben, heeft niet automatisch tot gevolg dat ze ook verstandige keuzes maken.

    Om maar eens een heel visueel voorbeeld van jullie ongelijk te geven: overgewicht bij kinderen. Ik neem aan dat iedere ouder zijn kind zo gezond mogelijk wil opvoeden. Desalniettemin neemt overgewicht onder kinderen aantoonbaar toe. Dat is niet onbegrijpelijk, want niet alle ouders weten wat een gezond eetpatroon is, of waar een gezonde maaltijd uit bestaat. Feit is echter wel dat de keuzes die ze maken als gevolg van die onwetendheid, niet altijd de best mogelijke keuze voor hun kind is.

    Hetzelfde geldt voor onderwijs. Niet iedereen kan zomaar zijn eigen kinderen lesgeven, en verwachten dat het dan net zo goed of zelfs beter gebeurt dan wanneer proffessionals die taak op zich nemen. Ik zie echt niet in wat daar erg aan is, behalve als je het als doel van de opvoeding ziet om een kloon van jezelf te produceren, en externe invloeden op je kind tot een minimum wilt beperken.

    • Ik ben niet overtuigd dat iedereen daar toe in staat is. Ik ben er wel in overtuigd dat ik daar wel in staat toe ben.
      En ik ben er ook in overtuigd dat mijn kinderen niet de dupe moeten zijn voor alle figuren die thuisonderwijs een slechte naam bezorgen.

    • Of alle ouders daartoe in staat zijn is niet zo relevant, wel of ouders die ervoor kiezen daartoe in staat zijn. En de onderzoeken en ervaringen wijzen erop dat deze kinderen het gemiddeld beter doen dan hun schoolgaande leeftijdsgenootjes. Daar is dat vertrouwen o.a. op gebaseerd.

      De thuisonderwijsgezinnen die ik ken hebben juist veel oog voor de eigenheid van hun kinderen en zien dat liever dan de eenheidsworst die door het schoolklimaat meer gestimuleerd wordt. Thuisonderwijsouders die hun kinderen proberen groot te brengen tot een kloon van hunzelf ben ik nog niet tegengekomen …

  12. Mijn naam is Rachel, ik ben 20 jaar en studeer aan de PABO (kopklas), voor de PABO heb ik onderwijsassistente 4 gedaan. Ik doe een onderzoek naar thuisscholing omdat ik hier een vrij uitgeproken mening over heb. Ik heb nog geen kinderen maar als mijn man en ik hier klaar voor zijn krijgen mijn kinderen thuis les. Ik heb namelijk behoorlijk wat gezien van het onderwijs en vooral de maatschappij. Ik geloof in god maar niet in de kerk.

    Scholen zijn opvoedfabrieken die alleen goed zijn voor de kinderen die in het plaatje van de B leerling passen. Ik kan u vertellen; aan de A (hoogbegaafde) en de C (laag scorende, maar niet laag getalenteerde!!!)leerlingen heeft de algemene leerkracht schijt. Gek genoeg zijn het altijd de B ouders die klagen over het thuisonderwijs. Dit doe ik in ieder geval af als typisch hollands; wat de boer niet kent dat vreet hij niet en in het geval van de mensen die kritiek hebben op het onderwijs; die spugen erop terwijl ze niet eens weten waar het over gaat. Thuisonderwijzers hebben genoeg te lijden onder alle negativiteit. Ik kan je toch we’ll vertellen dat ik eeuwig spijt heb dat mijn moeder niet is doorgegaan met de aanvraag door alle negativiteit. Ik heb ontzettend veel ellende in het zogenaamde reguliere onderwijs. Een ongeorganiseerde incompetente vaak mensonterende (kindonterend is geen nederlands) puinhoop. Ik wil de tegenstanders nog weleens horen als hun kind wordt gepakt door een loverboy, drugs, drank, misbruik en happy slapping. En geloof me; als jouw kind geen slachtoffer is dan is het een dader of meeloper. Ik werk iedere dag in die realiteit, dus ik weet waar ik over praat. Zeg je nog “mijn kindje niet?” Niet in je gezicht nee.

    Ik vind niet dat je kinderen moet belemmeren de buitenwereld te ontdekken. Dat is juist waar je kind voor bent; om plezier te hebben en nieuwe dingen te ontdekken. Maar BASISonderwijs heet zo met een reden; het bijbrengen van basiskennis en vaardiheden. Tot nu toe komen de leerkrachten niet toe aan onderwijzen, met 35 kinderen in een klas, of het aanleren van vaardigheden. Je bent alleen maar aan t managen en aan het conflicthanteren met ouders. Om over nakijkwewrk en de helse papierwinkel niet te reppen. Ik wil zeker weten dat mijn kinderen de BASIS (de kerndoelen, maar ook sociale vormen) beheersen. Als mijn kind voldoende basiskennis in pacht heeft zal hij/zij zelf mogen kiezen.

    Wie zegt wat sociaal is? Er zitten genoeg kliertjes in een klas die genoeg asociaal gedrag laten zien. En dan kun je zeggen daar worden ze hard van. Ik vertel uit eigen ervaring en serieus onderzoek dat dat pas schadelijk is. Ik wil weten dat mijn kinderen niet meelopen met de massA maar individuele verstandige sociale mensen worden. En zowel persoonlijk en professioneel vind ik het onderwijs in Nederland ruk. Daarom werd ik leerkracht.

    Als mijn eerste kindje onderweg is wens ik het niet te laten ruineren door de instituten- en hokjescultuur in Nederland! U we’ll???

  13. Tsja Rachel, wij gaan het geloof ik niet eens worden. Ik denk dat er een verschil is tussen je kind in een klas laten leren en hem in een hokje stoppen. Ik denk ook dat er een verschil is tussen klassikaal les krijgen en een meeloper worden.
    Ik ben het met je eens dat er een kans is dat je kind gepest gaat worden als hij in contact komt met andere kinderen, maar ik denk dat dat niet zo erg is. Er zijn in de wereld nu eenmaal pesters, en ik denk dat het het beste is om daar zo vroeg mogelijk mee te leren omgaan. Dat is dan misschien geen leuke les voor een kind, maar wel een belangrijke. Ik snap heus wel dat dat in sommige gevallen helemaal kan eskaleren (loverboys etc) en dat vind ik heel erg, maar dat is natuurlijk maar een heel klein percentage van de schoolgaande kinderen. Dat risico lijkt me dus wel te overzien.
    Bovendien heb ik denk ik wat meer vertrouwen in de Nederlandse scholen en leraren.

  14. Boudewijn Pothoven :Els,
    ik begrijp niet zo goed waarom je het bestaan van exper­tise bli­jft ontken­nen. Als jij een huis wilt laten bouwen, besteed je dat uit aan een aan­nemer. En als je op vakantie gaat, wil je dat degene die je vlieg­tuig bestu­urt, ook daad­w­erke­lijk is opgeleid tot piloot. Net zo goed als dat je hoopt dat de taxi­chauf­feur die je naar het vlieg­tuig rijdt, een rijbe­wijs heeft.
    Het bewijs waar je naar vraagt, is dus sim­pel­weg het feit dat mensen een vak uitoe­fe­nen. Als exper­tise niet zou bestaan — of niet waar zou zijn ofzo — zou iedereen wel weer zijn eigen brood bakken, eigen kled­ing maken, en eigen kinderen les­geven. De geschiede­nis heeft echter uit­gewezen dat het effi­ciën­ter is en tot betere resul­taten leidt om je te spe­cialis­eren, en iedereen te laten doen waar hij of zij goed in is. Er is absoluut geen enkele reden waarom dit niet voor het vak ler­aar zou gelden.

    Als de piloot zo vliegt als een leerkracht lesgeeft, kom ik nooit in een vliegtuig!
    (en ja, wij bakken zelf, maken zelf kaas, yoghurt en andere lekkere dingen, maken kleding, hebben kippen, een groententuin etc etc ZEER LEERZAAM! Dat niet meer kunnen is een grote verarming en maakt mensen afhankelijk, en die afhankelijkheid is tegenwoordig veel te extreem!)

    Mijn kinderen hebben de basisschool doorlopen voor ze thuisonderwijs kregen en ik heb 4 maanden nodig gehad om hun rekenniveau op te krikken tot het niveau waar ze hoorden te zijn, en dan mogen thuisonderwijzers niet twijfelen aan een zg expertise van leerkrachten (en helemaal omdat leerkrachten bij Engels, Biologie, Aardrijkskunde en geschiedenis onze kinderen vroegen om “additional information” of uitspraak en meer zaken die ze zelf niet op orde hadden… en toen zaten ze nog op school, en toen liepen ze al vaak voor op de klas en leerkracht. Een groot deel van mijn familie zit in het onderwijs en idd, ik heb van het NL onderwijs niet zo’n hoge pet op, evenals mijn wederhelft die het onderwijs in wilde en de lerarenopleiding heeft doorgelopen en toen al de schrik kreeg van wat de kinderen wijs gemaakt werd en hoe onderwijzend/docerend personeel omgaat met (info van) leerlinge/studenten en ouders. Overigens zijn wij wel “zuivere” art 5b-ers.

  15. Boudewijn Pothoven :Marg,
    je bedoelt dat voor­dat onder­wijs voor iedereen betaal­baar werd en de leer­plicht werd ingevo­erd, er ook mensen beston­den die wel tijd en geld had­den om hun kinderen te kun­nen laten scholen? Dat klopt uit­er­aard volledig. Dat lijkt me echter meer iets zeggen over de honger naar ken­nis van enkele zeer begaafde indi­viduen dan over thuison­der­wijs in het alge­meen.Of wil je bew­eren dat sinds de invo­er­ing van het scholen­sys­teem, de vooruit­gang min­der hard gaat dan in de tijd van Van Leeuwenhoek?

    Als je hun geschiedenissen beter had bestudeerd had je geweten dat juist deze knappe koppen GEEN geld hadden, noch hun ouders om een goede opleiding te betalen. En juist de honger naar kennis wordt kapot gemaakt op scholen, nadat onze kinderen weer thuis kwamen om te leren, nam hun honger naar kennis en lol in het leren ook weer toe (en onze kinderen zijn lang niet de enige bij wie dit zo gebeurt!) Nogmaals verdiep je wat beter in de materie, misschien leer je nog wat…

  16. o en die zg vooruitgang… daar zijn de meningen sterk over verdeeld, het is maar net wat je vooruitgang noemt en hoe je dat ziet. Ik heb meer respect voor mensen als Leeuwenhoek, Eisinga en bv Lely, Leeghwater etc etc dan voor wat zich nu zo hoog en verheven opstelt en professor noemt. Met de mindere middelen die zij toen hadden hebben ze meer vooruitgang geboekt en beter dingen gedaan dan men tegenwoordig doet en dan heb ik het nog niet eens over de neergang van het huidige onderwijs(-systeem) en hoe men tegenwoordig degenereert.

  17. Haha, nouja ik durf het wel vooruitgang te noemen dat we inmiddels niet meer door Van Leeuwenhoeks microscopen kijken, maar door microscopen waarmee we digitaal oneindig veel verder kunnen zoomen; dat we naar planeten toevliegen in plaats van alleen naar modellen te kijken; hele palmbomomeilanden opspuiten in plaats van een afsluitdijk of een polder.

    Begrijp me niet verkeerd, ik heb alle respect voor de pioniers en besef uiteraard dat we zonder hen nergens waren geweest, maar de meningen zijn voor zover ik weet niet verdeeld over de vraag of dit vooruitgang is of niet. Althand niet onder degenen die naar school zijn geweest.

  18. Pingback: Kattebelletje aan Francis Kenter | In de Waan van de Week

  19. Wow. Ik heb deze reacties gelezen. Nu weet ik zeker dat staatscholing dom maakt! Thuisonderwijs heeft zichzelf al lang bewezen. Thuisonderwezen kinderen lopen soms jaren verder qua intellectuele ontwikelling, doen het goed op universiteiten als zij besluiten naar de uni te gaan en scoren hoger op sociaal welzijn. Zo hebben thuisonderwezen kinderen een beter zelfbeeld, meer zelfvertrouwen en zijn ze assertiever.
    Zie bijvoorbeeld maar zoek ook eens zelf:
    http://www.kohnstamminstituut.uva.nl/pdf_documenten/effectiviteit.pdf

    Ik begrijp dat deze resultaten het heel contra intuitief moeten zijn voor mensen die altijd in de standaard socialistische riedeltjes hebben geloofd, maar laat dit een goede les zijn voor de schrijver van dit artikel. Waarin hij notabene religieuze mensen van kortzichtigheid beschuldigd! Wat een ironie. Jezus zei eens: Huichelaar, haal eerst de balk uit uw eigen oog voor u de splinter uit het oog van uw broeder probeert te halen!
    De schrijver van dit artikel heeft duidelijk geen onderzoek gedaan en ook niet echt goed nagedacht over de wiebelige aannames die aan zijn overtuiging ten grondslag liggen.

    Eigenlijk moet ik hier ook geen eens tijd aan besteden. Maar het gewoon moeilijk om toe te kijken hoe dom de gemiddelde Nederlander is geworden terwijl hij zichzelf zo’n ”vrij-denkend mens” waant. Ik kan het gewoon niet geloven. Hoe ga je om met zo’n nationaal gebrek aan intelligentie???? Wat kunnen libertariers, homeschoolers en intellectueel/spirituele minderheden hieraan doen?

  20. Pingback: Brief aan de lezer | In de Waan van de Week

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>